Muzeum Tragedii Żywocickiej

W 15. rocznicę żywocickich wydarzeń (1959) w miejscowym budynku ówczesnej polskiej szkoły otwarto wystawę, na której zaprezentowano dokumenty związane z okresem okupacji i tragedią, która rozegrała się we wsi. Ekspozycja stała się podstawą do stworzenia w 1963 r. w żywocickim zamku Muzeum Walki z Faszyzmem, które podlegało Powiatowemu Muzeum z siedzibą w Czeskim Cieszynie. Zły stan budynku spowodował, że zbiory muzeum zostały przekazane pod zarząd Muzeum Walk Rewolucyjnych i Wyzwolenia w Ostrawie. Zmienioną ekspozycję otwarto w 1979 r. w budynku muzealnym przy ul. Dĕlnickiej w centrum Hawierzowa, miało to być jednak tylko rozwiązanie tymczasowe. 

Otwarcie Muzeum Walki z Faszyzmem w budynku żywocickiego zamku, 3.8.1963 r.
Źródło: MT

W 1982 r. w bezpośrednim sąsiedztwie mogiły i Pomnika Tragedii Żywocickiej rozpoczęto budowę nowej siedziby muzeum. Autorem projektu był Čestmír Niemczyk, wykonawcą zaś hawierzowski oddział firmy Stavoprojekt Ostrava. Prace zakończono po 22 miesiącach i w 40. rocznicę tragedii (1984) obiekt został udostępniony zwiedzającym. Wystawa, prócz samej zbrodni, poruszała tematykę okupacji i działalności ruchu oporu w regionie. 

Goście zwiedzający nową ekspozycję, otwartą w 1984 r.
Źródło: MT

W 1990 r. żywocickie muzeum zostało włączone w struktury Muzeum Těšínska w Czeskim Cieszynie, zaś przy okazji 50. rocznicy tragicznych wydarzeń udostępniono zwiedzającym nową ekspozycję. Nim jednak to się stało, rok wcześniej (1993) środowiska kombatanckie zaniepokoiły pogłoski, że w celu „ożywiania” muzeum ma powstać wystawa prezentująca sztukę ludową. W sprawie tej głos zabrał m.in. autor projektu nowej koncepcji ekspozycji Muzeum Walki z Faszyzmem w Hawierzowie-Żywocicach Mečislav Borák (wówczas związany z Instytutem Śląskim Akademii Nauk RC w Opawie), który stwierdził, że nie byłoby stosowne do dotychczasowego obiektu muzeum obok pomnika z grobowcem ofiar tragedii żywocickiej wnosić treści zupełnie odmienne, jak to proponowano (np. ekspozycja kultury ludowej Śląska Cieszyńskiego). Cały kompleks muzeum i pomnika jest skomponowany jako miejsce czci i ten zamiar powinno się uwzględnić. Podstawowy sens ekspozycji – przypominanie wojennych koszmarów przeszłości i ostrzeganie przed możliwością ich powtórzenia – powinien zostać zachowany. Wystawa stała była częściowo modernizowana w latach 1999 oraz 2014. Po niedawnej modernizacji terenu wokół muzeum, w planach jest generalny remont samego obiektu.

Pierwsi zwiedzający na nowej ekspozycji w Miejscu Pamięci Tragedii Żywocickiej
(oddział Muzeum Těšínska) otwartej w 50. rocznicę wydarzenia, 6.8.1994 r.
Źródło: MT
Ekspozycja Miejsca Pamięci Tragedii Żywocickiej z modelem rzeźby „Matka” autorstwa
Franciszka Świdra przed rozpoczęciem generalnego remontu w 2024 r.
Źródło: MT